چرا سن یائسگی در تهران پایین تر از سایر شهرهاست؟

یائسگی، مرحله‌ای طبیعی و غیرقابل اجتناب در زندگی زنان است که با توقف دائمی قاعدگی به مدت بیش از ۱۲ ماه و کاهش تولید هورمون‌های استروژن و پروژسترون مشخص می‌شود. این دوره تغییرات فیزیولوژیک گسترده‌ای را به همراه دارد که نه‌تنها بر سلامت جسمی زنان تأثیر می‌گذارد بلکه زمینه‌ساز اختلالات روانی همچون اضطراب و افسردگی نیز است.

تحقیقات نشان می‌دهد که سن یائسگی علاوه بر عوامل ژنتیکی، به شدت تحت تاثیر سبک زندگی، شرایط محیطی، تغذیه و وضعیت اجتماعی قرار دارد. در تهران، به عنوان پرجمعیت‌ترین کلان‌شهر ایران، میانگین سن یائسگی به طور قابل توجهی کمتر از سایر شهرهاست؛ موضوعی که نیازمند بررسی دقیق علمی برای شناخت علل و پیامدهای آن است.

این مقاله با تکیه بر مطالعات به‌روزشده، به تجزیه و تحلیل دلایل پایین‌تر بودن سن یائسگی در تهران نسبت به سایر مناطق ایران می‌پردازد.

میانگین سن یائسگی در تهران و کل ایران

مطالعات اپیدمیولوژیک در ایران نشان می‌دهد میانگین سن یائسگی در کل کشور بین ۴۸ تا ۵۰ سال است، اما در تهران این میانگین به حدود ۴۸ سال و حتی در برخی مطالعات به ۴۶ سال نیز گزارش شده است. این کاهش نسبت به میانگین جهانی (حدود ۵۱ سال) قابل توجه است.

به طور خاص، مطالعه‌ای که بر جمعیتی از زنان تهرانی انجام شد میانگین سن یائسگی را ۴۸/۲۵ سال گزارش کرد، در حالی که به طور کلی در ایران این عدد نزدیک به ۴۹ سال است.

تفاوت‌های بین شهری و روستایی در سن یائسگی نیز مشهود است و زنان در مناطق شهری مانند تهران گرایش به یائسگی زودرس‌تر دارند که حکایت از تأثیر عوامل محیطی و سبک زندگی مدرن دارد.

سبک زندگی و استرس‌های مزمن شهری

زندگی در تهران به دلیل تراکم جمعیت، ترافیک سنگین، آلودگی صوتی و هوا، فشارهای اجتماعی و اقتصادی و سبک زندگی پرشتاب، استرس‌های مزمن بالایی را به زنان وارد می‌کند. این استرس‌ها باعث افزایش سطح هورمون کورتیزول در بدن می‌شود که از طریق مکانیزم‌های پیچیده می‌تواند بر محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-تخمدان اثر گذاشته و تخریب سلول‌های تخمدانی را تسریع کند.

همچنین شیوه زندگی کم‌تحرک و مصرف غذاهای پرچرب و کم‌مغذی در زنان تهرانی می‌تواند انرژی سلولی را کاهش و فرآیندهای التهابی در بدن را افزایش دهد که این عوامل در کنار استرس‌ها موجب زودتر شدن شروع یائسگی می‌شوند.

نقش آلودگی هوا و عوامل زیست محیطی

آلودگی هوا یکی از مشکلات جدی شهر تهران است که نقشی مستقیم در سلامت عمومی به‌ویژه سلامت هورمونی زنان دارد. ذرات معلق و آلاینده‌های شیمیایی مانند متیل پارابن‌ها و فتالات‌ها که در ترکیب با آلودگی‌های زیست محیطی وجود دارند، به عنوان مواد مختل‌کننده غدد درون‌ریز شناخته شده‌اند و می‌توانند با اختلال در عملکرد تخمدان‌ها، تعادل هورمونی و فرآیند تخمک‌گذاری اختلال ایجاد کنند.

همچنین این ترکیبات موجب افزایش استرس اکسیداتیو در سلول‌های تخمدان شده و باعث کاهش ذخیره تخمدانی و نهایتاً یائسگی زودرس می‌گردند.

تاثیر تغذیه نامناسب و کمبود مواد مغذی

در تهران، تغییر الگوی غذایی به سمت استفاده بیشتر از غذاهای فرآوری شده، فاقد فیبر و غنی از چربی‌های اشباع و قندهای ساده، موجب کاهش دریافت مواد مغذی حیاتی شامل ویتامین D، آنتی‌اکسیدان‌ها، امگا ۳ و کلسیم شده است.

کمبود این مواد تاثیر مستقیم بر تعادل هورمونی و سلامت استخوان‌ها دارد و می‌تواند پروسه یائسگی را تسریع کند. در مقابل کمبود فعالیت فیزیکی نیز به این روند دامن می‌زند، چرا که ورزش منظم به تنظیم هورمون‌ها و بهبود عملکرد سیستم ایمنی بدن کمک می‌کند.

عوامل ژنتیکی و پزشکی

مطالعات ژنتیکی نشان داده‌اند که سابقه خانوادگی یائسگی زودرس در مادر یا خواهران، ریسک یائسگی پایین‌تر سن طبیعی را افزایش می‌دهد. علاوه بر این، بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس و تیروئیدیت، درمان‌های پزشکی مانند پرتودرمانی، شیمی‌درمانی و جراحی تخمدان نیز از عوامل مهم در کاهش سن یائسگی به شمار می‌آیند.

در تهران، با توجه به دسترسی بهتر به خدمات تشخیصی، شناسایی این بیماری‌ها سریع‌تر انجام می‌شود، اما همین موضوع می‌تواند باعث گزارش بالاتر سن یائسگی پایین‌تر شود.

مصرف دخانیات و الگوهای اجتماعی

هرچند که میزان مصرف سیگار در زنان ایرانی کمتر از کشورهای غربی است، اما تحقیقاتی نشان می‌دهد که زنان تهرانی که به صورت فعال یا منفعل در معرض دود سیگار قرار دارند، به‌طور میانگین سن یائسگی پایین‌تری را تجربه می‌کنند.

همچنین تفاوت در سطح تحصیلات، درآمد، نرخ اشتغال و دسترسی به مراقبت‌های بهداشتی می‌توانند بر زمان شروع یائسگی اثرگذار باشند. پژوهش‌ها ارتباط معناداری بین سطح تحصیلات بالاتر و تاخیر در یائسگی نشان داده‌اند، به‌طوری که زنان شاغل با سطح تحصیلات بالاتر احتمال مواجهه با یائسگی زودرس کمتری دارند.

اهمیت مراجع به فوق تخصص زنان در تهران

مراجعه منظم به متخصص زنان می‌تواند در شناسایی زودهنگام اختلالات هورمونی، مشکلات تیروئید، کمبودهای تغذیه‌ای و عوامل مؤثر بر کاهش ذخیره تخمدان نقش مهمی داشته باشد. با اصلاح سبک زندگی، تنظیم هورمون‌ها، مدیریت استرس و درمان به‌موقع بیماری‌های زمینه‌ای، امکان حفظ تعادل هورمونی و کاهش احتمال یائسگی زودرس افزایش می‌یابد؛ بنابراین پیگیری‌های تخصصی نه‌تنها به سلامت باروری کمک می‌کند، بلکه کیفیت زندگی در سال‌های پیش‌رو را نیز بهبود می‌بخشد.

با توجه به پیامدهای مهم یائسگی زودرس بر سلامت زنان از جمله احتمال افزایش خطر پوکی استخوان، بیماری‌های قلبی و اختلالات روانی، توصیه می‌شود زنان تهرانی در صورت مشاهده علائم مرتبط یا نگرانی درباره سن یائسگی، به پزشک فوق تخصص زنان تهران مراجعه کنند.