سل چیست؟ راه های تشخیص و درمان این بیماری را میدانید؟

سل چیست؟ سل یك بیماری عفونی واگیردار می باشد. نام دیگر بیماری سل که در كتاب های غربی به آن اشاره شده است توبركولوز (Tuberculosis)  و به اختصار تی بی (TB) گفته می شود. بیماری سل یكی از مهمترین بیماری های عفونی قرن حاضر می باشد كه توانایی درگیر نمودن كلیه ارگان های بدن را دارد ولی ریه ها بیشتر به سل مبتلا می شوند. در مقاله سل چیست؟ راه های تشخیص و درمان این بیماری را میدانید؟ سایت سلامت دات لایف در مورد این بیماری بیشتر صحبت خواهیم کرد.

عامل بیماری سل چیست ؟

عامل بیماری سل میكروبی میله ای شكل (شبیه مداد) و بسیار كوچك به اندازه 0/000003 متر وارد بدن شده كه تنها توسط میكروسكوپ دیده می شود. به این میكروب میله ای شكل «باسیل سل» می گویند . باسیل سل چون بسیار كوچك می باشد ، به راحتی در هوا شناور می ماند . چون عامل این بیماری میكروب می باشد ، لذا ممكن است این بیماری از فرد مبتلا به افراد سالم منتقل گردد.

سل چگونه از بیمار به فرد سالم منتقل می شود ؟

میكروب سل به صورت ذرات ریز وارد هوا شده و نظیر سرماخوردگی از بیمار به فرد سالم منتقل می شود. این ذرات در صورتی كه مبتلا به سل ریوی باشید توسط سرفه، عطسه ، صحبت ، خنده و یا فریاد ، ایجاد و در هوا پخش می شوند.

انواع سل ریوی

سل به دو نوع ریوی و خارج ریوی تقسیم می شود.

در سل ریوی اغلب خلط ایجاد می شود. اگر در آزمایش میكروسكوپی خلط بیمار، میكروب سل مشاهده شد به آن سل ریوی خلط مثبت و اگر میكروب سل مشاهده نشود به آن سل ریوی خلط منفی می گویند.
تنها بیمار مبتلا به سل ریوی خلط مثبت می تواند میكروب را در هوا پخش كرده و بیماری را به اطرافیان منتقل نماید. لذا در اكثر موارد این بیماری ریوی خلط منفی و انواع سل خارج ریوی مسری نبوده و به دیگران منتقل نمی شوند.

علائم و نشانه های عمومی بیماری سل

تب
کاهش اشتها
بی حالی
تعریق شبانه
خستگی زود رس و ضعف عمومی

علایم سل خارج ریوی بستگی به عضو مبتلا دارد مثلاً:

درد قفسه سینه و تنگی نفس در سل پلور
بزرگ شدن و احیانا خروج چرک از گره های لنفاوی سل
درد و تورم در سل مفصلی و تغییر شکل در سل استخوان ها(مانند زاویه دار شدن ستون فقرات و اختلا حرکتی در اندام ها)
سردرد،تب و سفتی گردن در مننژیت سلی
اختلال ادراری و پیدایش خون در ادرار در سل دستگاه ادراری
نازایی در سل اعضای تناسلی

راههای تشخیص سل

بسیاری از بیماران حتی آنهایی كه بیماری پیشرفته دارند، علائم خفیف و آهسته ای داشته كه ممكن است به طور معمول در نظر گرفته نشود. تعدادی از بیماران مبتلا به سل خارج ریوی نیز در حقیقت ممكن است بدون علامت باشند. معمولاً باید در بیماران یا افراد بدون علامت كه علائم خفیف یا غیر واضح دارند، از طریق بررسی سابقه تماس، رادیوگرافی غیرطبیعی ریه ، واكنش مثبت تست سل و یا كشت مثبت میكروب سل پی به بیماری برد. تعدادی از بیماران ممكن است در ابتدا برای مدت چند هفته تا چند ماه احساس خستگی ، بی اشتهایی ، كاهش وزن ، ضعف عمومی ، تعریق شبانه بخصوص در نیمه فوقانی بدن ، قاعدگی نامنظم یا تب های خفیف نمایند.

این علائم و نشانه ها اغلب در زمان فعالیت كاری شدید یا استرس های هیجانی تشدید می گردند. سل در بیماران دیگر ممكن است به صورت یك بیماری تب دار حاد، به همراه لرز و علائم عمومی شبیه آنفولانزا بروز نماید. در این حالت بیماران تا زمانی كه احساس می كنند ، این علائم مربوط به یك عفونت ساده نظیر سرماخوردگی بوده و خودبخود برطرف می شود ، به پزشك مراجعه نمی نمایند. علائم حاد ممكن است طولانی و مزمن شوند. گاهی اوقات علائم عمومی غیراختصاصی به صورت تب بدون علت مشخص ، تنها تظاهرات بیماری سل می باشد. برای تشخیص معمولاً یك سری بررسی های تخصصی نظیر رادیوگرافی و تصویرنگاری های متعدد از قفسه سینه ، نمونه برداری از ضایعات ، كشت از نمونه های ریه ، پرده ریه و قلب، كبد و صفاق انجام می شود كه ممكن است بیانگر نتایج غیرطبیعی باشد. در بعضی از مواقع نمونه برداری و كشت مغز استخوان و حتی جراحی شكم برای تشخیص لازم می گردد.

علائم و نشانه های سل ریوی

علائم و نشانه های سل ریوی و پرده ریه سل ریوی به طور مشخص همواره با یك سرفه مختصر آغاز می شود. این علامت به طور آهسته در بیش از سه هفته شدت یافته منجربه تولید خلط چسبنده یا چركی می گردد. در برخی از موارد رگه های خونی در خلط وجود دارد. گاهی اوقات یك درد مبهم و یا شدید در قفسه سینه احساس می شود. تنگی نفس شایع نیست اما معمولاً وجود آن بیانگر درگیری شدید ریه ها ، تجمع مایع فراوان در فضای پرده های ریه و یا همراهی با بیماریهای قلبی ریوی دیگر می باشد . تعدادی از بیماران علائم خود را شبیه علائم و نشانه های آنفولانزا و سرماخوردگی شدید نظیر سرفه های خلط دار، تب ، لرز ، درد عضلانی و تعریق ، برونشیت حاد یا ذات الریه تجربه می نمایند. جمع شدن آب در ریه معمولاً یك طرفه است و ممكن است همراه درد قفسه سینه با كیفیت خرد كننده باشد. بسیاری از بیماران مبتلا به این نوع سل كه به آن سل پرده ریه می گویند ، علائم عمومی مختصر دارند.

بررسي نمونه خلط زير ميکروسکوپ موثرترين روش کم هزينه در بيماريابي سل ريوی افراد مشکوک است. سل براساس شرح حال، معاينه هاي باليني و تست هاي آزمايشگاهي و راديولوژيک تشخيص داده مي شود.

بهترین راه تشخیص بیماری سل در افراد مشکوک انجام آزمایش خلط در سه نوبت مجزا و مـشاهده آن در زیر میکروسکوپ است در صورت ابتلا به این بیماری در اکثر موارد میکروب سل در داخل خلط مشاهده خواهـد شـد. این آزمایش در کلیه مراکز بهداشتی درمانی به رایگان انجام میگیرد .

علائم و نشانه های سل خارج ریوی

 1- سل غدد لنفاوی : بیماری سل ممكن است هر یك از غدد لنفاوی بدن را درگیر نماید . سل غدد لنفاوی گردن و فوق ترقوه شایع می باشد. علائم، شامل بزرگی غدد لنفاوی و یا احتمالاً خروج چرك از ضایعه می باشد. معمولاً بیمار به دلیل ایجاد یك توده در گردن سریعاً متوجه آن شده و جهت تشخیص مراجــعه می نماید. تخلیه خود بخودی از این غدد ممكن است دیده شود. جهت آزمایش تشخیص می توان از مایع چركی كشیده شده توسط سوزن یا نمونه برداری جراحی و یا مایع تخلیه شده از محل خروج چرك استفاده كرد .

2- سل ادراری تناسلی : به دنبال یافته هایی نظیر عفونت عود كننده ادراری با كشت منفی از نظر میكروب های بیماری زای شایع ، وجود بدون دلیل خون در ادرار، تب های عود كننده بدون منشأ مشخص یا شواهدی در عكس كلیه ها دال بر علائم غیرطبیعی در لگنچه ها ، لگن ، میزراه یا مثانه بخصوص اگر نواحی متعددی از درگیری وجود داشته باشد، باید سل ادراری تناسلی را در نظر گرفت . مردان ممكن است بیماری را به صورت یك برجستگی تسبیح مانند در مجرای برنده اسپرم در لمس، مجرای ترشحی در كیسه بیضه یا سفتی پروستات تجربه نمایند. در زنان ممكن است تظاهرات به صورت قاعدگی نامنظم یا قطع كامل آن، بیماریهای التهابی لگن یا نازائی باشد. تشخیص به طور معمول توسط كشت های مكرر از نمونه های اولین ادرار صبحگاهی یا براساس آزمایش های كشت و بافت شناسی از نمونه های آسیب شناسی به دست می آید.

3- سل استخوان و مفاصل : درگیری استخوانی معمولاً به صورت التهاب مفاصل و عفونت استخوان دیده می شود . تب و درد موضعی در درگیری استخوان شایع می باشد. مهره های تحتانی قفسه سینه و مفاصلی كه وزن زیادی را تحمل می نمایند معمولاً درگیر می گردند. در برخی از موارد این ضایعات در عكس برداری های معمولی نیز دیده نمی شود. نیمی از این بیماران سابقه درگیری ریوی نیز ندارند. بیماری استخوانی سل اكثراً در سنین كهولت دیده می شود.

4- سل مغز و اعصاب : رفتار غیرطبیعی ، سردرد و تشنج نشان دهنده مننژیت سلی می باشد و اكثراً به دلیل انتشار خونی ایجاد می شود. مننژیت اكثراً در نوزادان و كودكان كم سن و سال به صورت نخستین عارضه اولین عفونت سلی دیده شده ، اما ممكن است در هر گروه سنی دیگر نیز رخ دهد.

5- سل صفاق (روده بند) : سل شكمی یا صفاق خود را به صورت تجمع آب در محوطه شكم و تب نشان داده و گاهی اوقات در لمس شكم حالت خمیری شكل داشته و یا حاوی توده خواهد بود .

6-سل منتشر (ارزنی) : انتشار خونی (سل ارزنی) می تواند در هر سنی رخ دهد . بیماری ممكن است به صورت حاد به همراه تب، تنگی نفس و سیاهی انتهای دست و پا و لب ها بروز نموده و یا به صورت یك بیماری مزمن به همراه علائم عمومی خود را نشان دهد.

آیا بیماری سل درمان دارد ؟

بله، خوشبختانه بیماری سل قابل درمان می باشد بشرط آنكه داروهای ضد سل به دقت و بطور كامل مصرف شوند، باید در نظر داشت كه دوره درمان بیماری سل حداقل 6 ماه است كه در طی این مدت باید داروها بطور منظم و مرتب استفاده شوند در غیر اینصورت میكروب در بدن فرد مقاوم گشته و درمان آن به مراتب مشكل تر می گردد.

اسامی داروهای ضد سل كدام است ؟

تمامی داروهایی که در مقاله سل چیست؟ راه های تشخیص و درمان این بیماری را میدانید؟ در سایت سلامت دات لایف گفته می شود باید زیر نظر پزشک متخصص استفاده شود و این اطلاعات صرفا جهت اطلاع شما کاربران گرامی شود.

قوی ترین داروی ضد سل «ایزونیازید» نام دارد كه معمولا به صورت قرص سفید رنگ در دو اندازه كوچك و بزرگ ساخته می شود. این دارو تنها در بیماری سل استفاده می شود. این قرص را باید همراه دیگر داروهای ضد سل یك ساعت قبل و یا 2 ساعت بعد ازغذا با آب مصرف كرد. قرص و یا شربت های سفید رنگ ضد اسید معده (آنتی اسید) كه حاوی آلمنیوم می باشند نباید در زمان مصرف داروهای ضد سل بخصوص ایزونیازید استفاده نمود، چون موجب می شود اثر داروی ضد سل كاهش یابد.

داروی قوی دیگر ضد این بیماری “ریفامپین” نام دارد كه معمولا به صورت كپسول تمام قرمز و یا دو رنگ قرمز و آبی و قطره در ایران وجود دارد. این دارو در بیماری های دیگر نیز مصرف می شود. این كپسول را باید همراه دیگر داروهای ضد سل یك ساعت قبل و یا 2 ساعت بعد ازغذا با آب مصرف كرد. این كپسول موجب نارنجی رنگ شدن ادرار، لباس زیر و ترشحات بدن و یا لنز چشمی می شود. داروی دیگری كه در درمان سل مصرف می شود “اتامبوتول” است كه معمولا به صورت قرص خاكستری رنگ با طرفین كمی محدب و برجسته (400 میلی گرمی) در ایران ساخته می شود. این دارو تنها در این بیماری استفاده می شود.